Bankning xoʻjalik yurituvchi subyektlarni moliyalashtirish boʻyicha xizmat turi. Unga koʻra bank, toʻlovchilar tomonidan akseptlangan tovar, bajarilgan ishlar va koʻrsatilgan xizmatlar boʻyicha toʻlovlarni undirishga doir xoʻjalik yurituvchi subyektlarning huquqlarini regres huquqi bilan qabul qiladi.
| Shartlar | Tavsifi |
| Asosiy tushunchalar | Faktoring – xo‘jalik yurituvchi subyektlar (yetkazib beruvchilar)ni moliyalashga doir bank xizmatlarining bir turi bo‘lib, bunda ular bank (moliya agenti)ga, kechiktirilgan shartlarda tuzilgan shartnomalarga muvofiq, yetkazib berilgan tovarlar, bajarilgan ishlar yoki ko‘rsatilgan xizmatlar uchun to‘lovchilar tomonidan akseptlangan to‘lovni olish huquqini beradilar. An’anaviy faktoring – faktoring xizmatidan foydalanishga tashabbus Yetkazib beruvchi (kreditor) tomonidan bildirilib, faktoring shartnomasi 3 tomonlama tuziladi. Teskari (reversiv) faktoring – faktoring xizmatidan foydalanishga tashabbus to‘lovchi (debitor) tomonidan bildirilib, faktoring shartnoma to‘lovchi (debitor) bilan tuziladi. Yetkazib beruvchi (kreditor)ning faktoring xizmati orqali to‘lovga roziligi yozma olinadi. faktoring agenti – bu tijorat banki (moliya agenti) yetkazib beruvchining debitorlik huquqidan voz kechishi evaziga uning majburiyat huquqini sotib olish asosida moliyalashtiruvchi yuridik shaxs. to‘lovchi (debitor) – yetkazib berilgan tovar/xizmatlardan foydalanuvchi va faktoring shartnomasiga asosan yuzaga kelgan faktoring agenti (bank) oldidagi qarzdorligini so‘ndiruvchi. yetkazib beruvchi (kreditor) – tovar/xizmatlarni yetkazib beruvchi va debitorlik huquqi (to‘lov muddati kelmagan pul talabnomasi)dan voz kechish evaziga faktoring shartnomasi asosida moliyalashtiriladigan tadbirkorlik subyekti. debitor qarzdorligi – yetkazib berilgan tovar/xizmatlar uchun to‘lovchi tomonidan tan olingan qarzdorlik (shartnoma shartlariga muvofıq to‘lash muddati o‘tmagan) va to‘lanishi lozim bo‘lgan pul mablag‘i. diskont – bank tomonidan moliyalashtirilgan summa bilan shartnoma bo‘yicha to‘lov talabnomasi summasi o‘rtasidagi farq. regress huquqi bilan – qayta talab qilish huquqi bilan, ya’ni faktoring shartnomasi bo‘yicha to‘lovchi (debitor) tomonidan shartnomada belgilangan muddatda to‘lov amalga oshirilmagan taqdirda, bankda ushbu to‘lov summasini yetkazib beruvchi (kreditor)dan talab qilib olish huquqi vujudga keladi. Bosh kelishuv – 12 oy muddatgacha Bosh kelishuv imzolagan holda 90 kun (xorijiy valyutada 180 kungacha) muddatgacha individual faktoring shartnomalariga asosan xizmat ko‘rsatish. |
| Kredit subyektlari | Yuridik shaxslar |
| Ijobiy kredit tarixiga ega bo‘lish talablari | • joriy muddati o‘tgan qarzdorliklari mavjud bo‘lmasligi; • sud jarayonidagi kredit qoldiqlari va balansdan tashqari hisobvaraqqa o‘tkazilgan kredit asosiy qarzi va foizlari mavjud bo‘lmasligi; • KATM bali 200 balldan yuqori bo’lishi; • “qoniqarsiz”, “shubhali” va “umidsiz” toifalarida tasniflangan amaldagi kreditlari mavjud bo‘lmasligi; • O‘zaro aloqador korxonalarining “Garant bank” AJ tizimida muddati o‘tgan kredit qarzdorliklari mavjud bo‘lmasligi. Kreditlar bo‘yicha oxirgi 12 oy ichida: • 60 kundan oshgan muddati o‘tgan qarzdorliklari 3 tadan ko‘p bo‘lmasligi; • 90 kundan oshgan muddati o‘tgan qarzdorliklari 2 tadan ko‘p bo‘lmasligi ammo, oxirgi 6 oy ichida 90 kundan oshgan muddati o‘tgan qarzdorliklari umuman bo‘lmasligi. |
| Mijoz hisobvarag‘i | Asosiy yoki ikkilamchi |
| Faktoring xizmati ko‘rsatish shakli | Bosh kelishuvga asosan yoki bir martalik |
| Kredit miqdori | Cheklanmagan |
| Faktoring muddati | Milliy valyutada – 90 kungacha; Xorijiy valyutada – 180 kungacha. |
| Faktoring maqsadi | Yetkazib berilgan tovar/xizmatlar bo‘yicha yuzaga kelgan debitor qarzdorlikni sotib olish |
| Faktoring valyutasi | Milliy yoki xorijiy valyuta |
| Faktoring ajratish sxemasi | Ushbu mahsulot bo‘yicha faktoring hisobvarag‘i an’anaviy faktoringda yetkazib beruvchi (kreditor), teskari faktoringda to‘lovchi (debitor)ga ochiladi va mazkur hisobvaraqdan yetkazib beruvchiga diskont chegirilgan holda faktoring summasi o‘tkazib beriladi. |
| Diskont stavkasi (oylik) | Milliy valyutada: 2 % Xorijiy valyutada: 1,2 % *Kelgusida Moliyaviy qo‘mitaning qaroriga asosan o‘zgarishi mumkin. |
| Faktoring xizmatlari ko‘rsatilishiga yo‘l qo‘yilmaydigan holatlar | -Kredit tarixi salbiy (Skoring bali 200 dan past) mijozlarga faktoring xizmati ko‘rsatilmaydi; -Muddati o‘tgan kredit qarzdorligi yoki kartoteka 2 bo‘yicha qarzdorligi mavjud mijozlarga faktoring xizmati ko‘rsatilmaydi; - budjet tashkilotlariga taqdim etiladigan talablar bo‘yicha; - jismoniy shaxslarning qarz majburiyatlari bo‘yicha; - to‘lovga noqobil deb e’lon qilingan korxonalarning majburiyatlari bo‘yicha; - muntazam zarar ko‘rib ishlaydigan korxonalar bo‘yicha; - kapital qo‘yilmalarni moliyalash bo‘yicha; - eksportga oid konsignatsiya kontraktlari bo‘yicha; - kompensatsiya va barter bitimlari bo‘yicha; - ishga bosqichma-bosqich yoki bo‘nak bilan haq to‘lash ko‘zda tutilgan shartnomalar bo‘yicha; -to‘lovchi shartnomada shartlangan vaqt mobaynida, shuningdek, sotish xizmati ko‘rsatilganidan keyin mahsulotni qaytarish huquqiga ega bo‘lgan oldi-sotdi shartnomalari bo‘yicha. |
| Mahsulot bo‘yicha ta’minot | Talab etilmaydi |
| Muddatida to‘lanmagan qarzdorlik uchun javobgarlik | Agar faktoring to‘lovlari belgilangan muddatda to‘lanmasa, yetkazib beruvchi (kreditor)/ to‘lovchi (debitor) bankka kechiktirilgan har bir kun uchun kechiktirilgan to‘lov summasining 0,2% miqdorida penya to‘laydi (ammo, jami penya miqdori kechiktirilgan to‘lov summasining 50% dan oshmasligi lozim). |
